Mengurus Pembubaran Perkahwinan, Pertikaian Hak Penjagaan Anak dan Pembahagian Aset di bawah Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976
Pengenalan
Undang-undang keluarga di Malaysia sedang berkembang. Bagi bukan Islam, Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 (LRA) kekal sebagai undang-undang utama. Namun, pindaan terkini serta keputusan mahkamah penting pada tahun 2024 dan 2025 telah mengubah secara ketara cara mahkamah menangani pembahagian aset dan nafkah anak.
1. Dua Laluan Perceraian
Di Malaysia, perceraian secara umum terbahagi kepada dua kategori utama. Pemilihan kaedah bergantung kepada tahap kerjasama antara kedua-dua pihak.
Pilihan A: Petisyen Bersama (Persetujuan Bersama)
Situasi:
Suami dan isteri bersetuju untuk menamatkan perkahwinan dan, yang paling penting, bersetuju mengenai semua terma seperti hak penjagaan anak, hak lawatan, nafkah, dan pembahagian aset.
Proses:
Lebih cepat dan menjimatkan kos. Tiada keperluan untuk menyalahkan mana-mana pihak (contohnya perzinaan).
Tempoh:
Biasanya 3 hingga 6 bulan.
Kehadiran Mahkamah:
Kedua-dua pihak biasanya hanya perlu hadir sekali di Mahkamah Tinggi untuk pendengaran.
Pilihan B: Petisyen Tunggal (Perceraian Dipertikaikan)
Situasi:
Salah satu pihak ingin bercerai tetapi pihak yang lain tidak bersetuju, atau kedua-duanya tidak dapat mencapai persetujuan mengenai terma (contohnya suami mahu penjagaan anak secara bersama, manakala isteri mahu penjagaan penuh).
Keperluan:
Anda mesti membuktikan bahawa perkahwinan telah rosak secara tidak dapat diperbaiki berdasarkan salah satu daripada empat alasan berikut:
Perzinaan (memerlukan bukti yang kukuh)
Tingkah laku tidak munasabah (alasan paling lazim; ujian bersifat subjektif)
Pengabaian pasangan (selama tempoh berterusan 2 tahun)
Perpisahan (tinggal berasingan selama 2 tahun)
Halangan:
Rujukan mandatori kepada Tribunal Perkahwinan (JPN) untuk usaha perdamaian sebelum memfailkan perceraian, kecuali jika pengecualian diberikan.
2. Pembahagian Aset Perkahwinan: Kemas Kini 2025
Pendekatan mahkamah dalam membahagikan aset di bawah Seksyen 76 LRA kini telah berubah daripada analisis ketat “siapa membayar apa” kepada kecenderungan ke arah pembahagian yang lebih seimbang, sambil mengambil kira sumbangan kewangan dan bukan kewangan.
Keputusan “Teo Chee Cheong” (Aset KWSP)
Dalam keputusan penting Mahkamah Rayuan dalam kes Teo Chee Cheong lwn Chiam Siew Moi (2024/2025), layanan terhadap simpanan Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP) diperjelaskan:
KWSP Selepas Perkahwinan:
Caruman yang dibuat semasa tempoh perkahwinan dianggap sebagai aset perkahwinan dan boleh dibahagikan.
KWSP Sebelum Perkahwinan:
Secara umum tidak termasuk dalam pembahagian, kecuali jika pasangan dapat membuktikan bahawa mereka telah meningkatkan nilai dana tersebut secara ketara, yang merupakan ambang pembuktian yang sangat tinggi.
Pendekatan “Broad Brush”:
Mahkamah menegaskan bahawa mahkamah keluarga tidak seharusnya bertindak seperti akauntan. Daripada mengira setiap sen, mahkamah akan menggunakan pendekatan “broad brush” untuk mencapai keputusan yang adil.
Melindungi Aset: Injunksi
Jika anda bimbang pasangan menyembunyikan atau menjual aset untuk mengelakkan tuntutan, anda boleh memohon injunksi di bawah Seksyen 102 LRA.
Namun, kes Tan Bee Geok lwn Thai Kim Sim (2024) memberi amaran terhadap penggunaan injunksi secara berlebihan.
Sebagai contoh, anda tidak boleh membekukan semua akaun bank pasangan secara menyeluruh. Perintah tersebut mestilah spesifik dan munasabah bagi mengelakkan ketidakadilan.
3. Hak Penjagaan Anak dan Nafkah
Pertimbangan utama mahkamah sentiasa adalah kebajikan kanak-kanak.
Penjagaan (Custody) vs. Penjagaan Harian (Care and Control)
Penjagaan Bersama:
Kini menjadi standard. Kedua-dua ibu bapa berkongsi hak dalam membuat keputusan penting seperti pendidikan, agama dan kesihatan.
Penjagaan Harian Tunggal:
Anak tinggal terutamanya dengan salah seorang ibu bapa, manakala pihak yang satu lagi mempunyai hak lawatan atau akses.
Peraturan “7 Tahun”:
Terdapat anggapan undang-undang bahawa kanak-kanak berumur di bawah 7 tahun lebih sesuai dijaga oleh ibu. Namun, anggapan ini boleh dicabar jika ibu didapati tidak sesuai atau jika ia mengganggu kestabilan kehidupan anak.
Nafkah Anak: “Klausa Universiti”
Ramai ibu bapa tidak menyedari bahawa nafkah anak tidak semestinya tamat pada umur 18 tahun.
Pendidikan Tinggi:
Di bawah pindaan LRA, jika anak melanjutkan pengajian tinggi (Universiti atau Kolej), ibu bapa masih mempunyai tanggungjawab undang-undang untuk membayar nafkah sehingga anak memperoleh ijazah pertama atau menamatkan latihan mereka.
4. Nafkah Pasangan (Alimony)
Nafkah pasangan ditentukan berdasarkan ujian “kemampuan dan keperluan”.
Standard:
Mahkamah akan melihat tahap kehidupan yang dinikmati semasa perkahwinan.
Kerjaya Isteri:
Jika isteri bekerja dan mempunyai kebebasan kewangan, jumlah nafkah mungkin lebih rendah atau nominal, namun sumbangannya kepada keluarga seperti membesarkan anak dan mengurus rumah tangga tetap diambil kira dalam pembahagian aset.
5. Pengiktirafan Perceraian Luar Negara
Satu kesilapan biasa bagi rakyat Malaysia yang tinggal di luar negara:
Perintah perceraian dari negara asing tidak diiktiraf secara automatik di Malaysia.
Contohnya perceraian yang diperoleh di Singapura, United Kingdom atau Australia.
Penyelesaiannya:
Anda perlu memfailkan petisyen untuk Pengisytiharan Pengiktirafan di Mahkamah Tinggi Malaysia di bawah Seksyen 107(3) LRA.
Kepentingannya:
Tanpa pengiktirafan ini, anda masih dianggap berkahwin secara sah di Malaysia. Anda tidak boleh berkahwin semula dan masalah boleh timbul berkaitan warisan atau pemilikan harta di Malaysia.
Senarai Semak Ringkas untuk Klien
Sijil Perkahwinan: Adakah anda mempunyai salinan asal?
Domisil: Adakah anda kini menetap di Malaysia?
Peraturan 2 Tahun: Adakah perkahwinan anda telah berlangsung sekurang-kurangnya 2 tahun?
(Pengecualian boleh diberikan dalam kes kesusahan yang melampau).
Perundingan: Adakah anda telah cuba berbincang mengenai terma untuk Petisyen Bersama?
Penafian: Artikel ini menyediakan maklumat undang-undang umum setakat tahun 2025 dan tidak merupakan nasihat undang-undang rasmi. Setiap situasi keluarga adalah unik. Sila hubungi firma kami untuk menjadualkan sesi konsultasi.
Panduan ini memberikan gambaran keseluruhan terkini tentang proses perceraian, yang disesuaikan untuk mereka yang mencari kejelasan dalam masa yang tidak menentu.
